Zaloguj
Reklama

Nadciśnienie tętnicze – podstawowe informacje o chorobie

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • Pod red. P. Gajewski, Interna Szczeklika - podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, 2015

Kategorie ICD:


Nadciśnienie tętnicze – podstawowe informacje o chorobie
Fot. panthermedia
(5)

Nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych i najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych. Zachorowalność dramatycznie rośnie od niemal kilkudziesięciu lat. Według badania NATPOL 2011 w Polsce choruje 32% społeczeństwa! Ta wartość może i powinna szokować. Tym bardziej, że nadciśnienie tętnicze rozwija się powoli, na początku bez wyraźnych objawów a niszczy nasz organizm. Wystarczy wspomnieć, że często prowadzi do bardzo groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar niedokrwienny (lub krwotoczny mózgu). 

Reklama

Czym jest ciśnienie tętnicze?

Na początku warto wyjaśnić sobie czym tak w ogóle jest ciśnienie tętnicze i w jaki sposób jest regulowane u zdrowej osoby. Przepływająca przez naczynia krwionośne krew wywiera na ich ściany stałe ciśnienie. Zapewnia ono nieustający przepływ oraz zapobiega zapadaniu się ścian tętnic i żył. Ze względu na fakt, że największą siłą napędową całego przepływu krwi w naszym organizmie jest serce, to właśnie w tętnicach wartości ciśnienia są najwyższe. W szczególności wysokie wartości osiągane są w aorcie. Następnie, gdy krew dopłynie już do najdalszych komórek ciała powraca do serca żyłami. W układzie żylnym wartości te są znacznie niższe, a co jeszcze ważniejsze rzadko ulegają wahaniom. Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku układu tętniczego.

Jak regulowane jest ciśnienie tętnicze?

Najmniejsze różnice w sile skurczu serca lub częstości jego bicia powodują duże zmiany ciśnienia, które organizm musi niwelować. W innym razie zmiany takie mogłyby doprowadzić do groźnych powikłań, takich jak wytworzenie tętniaków lub pęknięcie naczyń w przypadku wysokich wartości ciśnienia albo zatrzymania przepływu krwi przy niskich wartościach. W tym celu każdy z nas posiada kilka układów uczestniczących w regulacji ciśnienia tętniczego.

Należą do nich:

  • układ renina-angiotensyna-aldosteron (RAA) – układ ten opiera się na działaniu hormonalnym. W przypadku, gdy ciśnienie krwi jest zbyt niskie specjalne komórki nerek zaczynają produkować hormon o nazwie renina. Ona z kolei powoduje wzmożenie powstawania innego hormonu: angiotensyny. Angiotensyna działa dwukierunkowo. Z jednej strony bezpośrednio bierze udział w podwyższeniu ciśnienia krwi (poprzez skurcz naczyń) a z drugiej, pobudza syntezę aldosteronu w korze nadnerczy. Hormon ten najsilniej podwyższa ciśnienie krwi poprzez zwiększanie stężenia jonów sodu i wtórne zatrzymywanie wody w organizmie.
  • układ współczulny – jest to układ należący do układu nerwowego. W momencie jego pobudzenia następuje przyspieszenie pracy mięśnia sercowego. Jednocześnie zwiększa się siła skurczu. Powoduje to wyraźny wzrost ciśnienia tętniczego.
  • peptydy natriuretyczne – jest to grupa hormonów wytwarzana przede wszystkim w sercu i nerkach. Pomagają one w utrzymaniu stałej wysokości ciśnienia tętniczego poprzez rozkurczanie naczyń oraz wzmożenie wydzielania sodu.
  • substancje wytwarzane przez komórki śródbłonka naczyń – komórki wyścielające naczynia krwionośne produkują substancje biorące udział w regulowaniu ciśnienia tętniczego. Są to na przykład: tlenek azotu (obniża ciśnienie poprzez rozkurcz naczyń) czy endoteliny (o działaniu odwrotnym niż tlenek azotu).


fot. panthermedia

Kiedy mówimy o nadciśnieniu tętniczym?

Nadciśnieniem tętniczym nazywamy trwałe podwyższenie wartości ciśnienia tętniczego krwi spowodowane różnymi czynnikami genetycznymi, środowiskowymi lub wtórnymi, które powodują zaburzenie fizjologicznej regulacji ciśnienia (czyli wspomnianych wcześniej czterech układów regulacji). W Polsce nadciśnienie tętnicze klasyfikujemy według wytycznych ESC (Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne) i ESH (Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego) na podstawie wartości ciśnienia. Rozpoznanie choroby należy opierać na co najmniej 2 wynikach pomiarów ciśnienia tętniczego wykonanych w trakcie minimum dwóch wizyt u lekarza. Każdy z pomiarów musi wykazać ciśnienie tętnicze równe lub przekraczające wartość 140 (ciśnienia skurczowego) i/lub 90 (ciśnienia rozkurczowego).

W zależności od otrzymanych pomiarów nadciśnienie klasyfikujemy jako:

  • Nadciśnienie tętnicze I stopnia: ciśnienie skurczowe 140-159 i rozkurczowe 90-99;
  • Nadciśnienie tętnicze II stopnia: ciśnienie skurczowe 160-179 i rozkurczowe 100-109;
  • Nadciśnienie tętnicze III stopnia: ciśnienie skurczowe powyżej 179 i rozkurczowe powyżej 109;
  • Nadciśnienie tętnicze izolowane skurczowe: ciśnienie skurczowe 140 lub większe i rozkurczowe poniżej 90.

Przyczyny nadciśnienia tętniczego

Przyczyn nadciśnienia tętniczego jest bardzo wiele. Niemal każda choroba w jakimś stopniu wpływa na fizjologiczny system regulacji ciśnienia. W celu usystematyzowania choroby nadciśnienie tętnicze dzieli się w zależności od etiologii (przyczyny) na dwie grupy.

  1. Nadciśnienie pierwotne – jest to najczęstsza postać nadciśnienia. Występuje niemal u 90% chorych. Dotyka przede wszystkim osoby po 45. roku życia (jednak z roku na rok chorują coraz młodsze osoby). Co ważne nie jest znana jedna, uchwytna przyczyna tej postaci choroby. Uważa się, że spowodowana jest różnymi czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Czynnikami ryzyka, zwiększającymi szanse na zachorowanie są na przykład: osoba chora na nadciśnienie pierwotne w bliskiej rodzinie, nadwaga lub otyłość, zaburzenia rytmu snu, brak wysiłku fizycznego czy nieodpowiednia dieta.
  2. Nadciśnienie wtórne – ta postać choroby występuje rzadziej (dotyczy około 10% chorych). Nadciśnienie wtórne rozpoznajemy, gdy można wykazać konkretną przyczynę (czyli inną chorobę), która powoduje nadciśnienie tętnicze. Ponadto wyleczenie podstawowej choroby spowoduje powrót ciśnienia do prawidłowych wartości. Przyczyny nadciśnienia tętniczego wtórnego dzieli się na kilka grup:
    • choroby nerek – choroby miąższu nerek (torbielowatość nerek, zapalenia nerek) prowadzą do uszkodzenia mechanizmu filtracji. To z kolei powoduje osłabienie wydzielania jonów sodu. Podwyższenie ilości jonów sodu we krwi powoduje wzrost ciśnienia tętniczego.
    • zwężenie tętnicy nerkowej – w przypadku obecności patologii, która powoduje obkurczenie tętnicy nerkowej dochodzi do zachwiania pracy układu regulującego ciśnienie RAA (renina-angiotensyna-aldosteron). Powoduje to zwykle bardzo ciężką do wyleczenia postać nadciśnienia tętniczego.
    • nadciśnienie tętnicze w ciąży – jest to częsta jednostka chorobowa u kobiet spodziewających się dziecka. Często związana jest z uszkodzeniem nerek i zaburzeniem ich funkcji (czasem jednak jest również postacią nadciśnienia pierwotnego).
    • stres – umiarkowany stres potrafi działać na organizm mobilizująco. Jednak w przypadku, gdy staje się patologiczny i przewlekły wyrządza olbrzymie szkody dla ludzkiego organizmu. Powoduje on wzmożenie pracy układu współczulnego, co przekłada się na zwiększenie siły skurczu serca oraz przyśpieszenie tętna. To z kolei doprowadza do znacznych zwyżek ciśnienia.
    • inne choroby – poza wspomnianymi do nadciśnienia tętniczego wtórnego prowadzą: zespól Cushinga, zespół Conna, nadczynność tarczycy, niektóre postaci nowotworów, akromegalia, koarktacja aorty, zespół obturacyjnego bezdechu sennego, choroby układu nerwowego
    • leki – często niedoceniana przez lekarzy i pacjentów przyczyna nadciśnienia tętniczego. Niekiedy w trakcie farmakoterapii innych chorób lekarze zapominają o działaniu ubocznym leków, doszukując się innych przyczyn nadciśnienia. Do leków zwiększających ciśnienie krwi należą: glikokortykosteroidy, sympatykomimetyki (stosowane np. w przypadku astmy), doustne środki antykoncepcyjne czy leki immunosupresyjne, takie jak cyklosporyna.
Reklama
(5)
Komentarze