Zaloguj
Reklama

Tętniaki - groźna i podstępna choroba naczyń

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • Pod red. P. Gajewski, Interna Szczeklika - podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, 2014

Adres www źródła:

Kategorie ICD:


Tętniaki - groźna i podstępna choroba naczyń
Fot. medforum
(5)

Układ krwionośny naszego organizmu kojarzy się niemal wyłącznie z sercem. Ten bardzo ważny narząd pełni rolę pompy, która dostarcza krew do prawie każdej komórki w naszym ciele. Proces ten jednak, nie miałby żadnego sensu, gdyby nie układ naczyń tętniczych, do których wtłaczana jestr krew. Ze względu na bardzo wysokie wartości ciśnień, które wytwarza serce, tętnice są znacznie bardziej wytrzymałymi naczyniami niż żyły. Niestety, nawet mimo tych cech, które nadają im niezwykle dużą odporność, tętnice mogą ulec uszkodzeniu lub patologicznym zmianom. Jednymi z najgroźniejszych są tętniaki. 

Reklama

Co to jest tętniak?

Tętniak, najogólniej mówiąc, to każde poszerzenie światła naczynia krwionośnego. Bardzo często w wyniku jego wytworzenia, w miejscu gdzie naczynie jest najbardziej osłabione powstaje charakterystyczna zmiana przypominająca swoim kształtem worek. Tętniaki mogą dotyczyć każdego elementu układu krwionośnego, jednak tak jak wcześniej wspomniano najczęściej lokalizują się w tętnicach.

Rodzaje tętniaków

Ze względu na swoje patofizjologiczne właściwości wyróżniamy trzy podstawowe rodzaje tętniaków:

  • tętniak prawdziwy – jest to najczęstsza postać tętniaków. Workowate poszerzenie światła naczynia powstaje w ścianie tętnicy, jednak jej pierwotna budowa nie ulega uszkodzeniu. Ich powstanie związane jest najczęściej z chorobami uwarunkowanymi genetycznie (na przykład zespół Marfana), chorobami przewlekłymi zwiększającymi obciążenie ścian tętnic (nadciśnienie tętnicze) lub stanami zapalnymi w obrębie ściany naczynia (procesy miażdżycowe, bakteryjne),
  • tętniak rzekomy – jest to bardzo specyficzna forma tętniaków, bowiem nie odpowiadają one klasycznej definicji. Nie są one związane z poszerzeniem światła naczynia, tylko z pęknięciem jego ściany. W trakcie procesu tworzenia się tego rodzaju zmiany, ściana tętnicy ulega przerwaniu. Krew pod wysokim ciśnieniem, pulsacyjnie wynaczynia się, a worek tętniaka tworzą tkanki sąsiadujące z tętnicą. W trakcie rozkurczu krew cofa się do naczynia, a worek tętniaka zapada się. Może zostać wytworzony jatrogennie* na przykład w trakcie koronarografii albo powstać w wyniku chorób zapalnych. Dzieje się tak w ostrym zapaleniu trzustki, gdy soki trzustkowe trawią ścianę tętnicy,
  • tętniak rozwarstwiający – ten rodzaj tętniaków powstaje w momencie, gdy uszkodzeniu ulega jedna z warstw ściany tętnicy. Przepływająca krew wpływa w miejscu uszkodzenia pomiędzy jej warstwy. Ciśnienie tłoczonej krwi rozwarstwia poszczególne elementy ściany naczynia, tworząc dodatkowy kanał przepływu. Ten rodzaj tętniaków również związany jest z chorobami genetycznymi, uszkodzeniami jatrogennymi oraz chorobami przewlekłymi. Rozwarstwienie najczęściej dotyczy największej tętnicy naszego ciała – aorty.

Tętniaki aorty

Tak jak wcześniej wspomniano tętniaki mogą występować na przebiegu praktycznie każdej tętnicy. Dotyczy to również najważniejszej z nich, czyli aorty. W jej przypadku, by mówić o powstaniu tętniaka, aorta musi być poszerzona o ponad 50% prawidłowej szerokości ( każdy odcinek aorty posiada wyznaczone, prawidłowe wymiary).

Ponad 90% tętniaków aorty to tętniaki aorty brzusznej w odcinku podnerkowym (czyli poniżej odejścia tętnic nerkowych). Stwierdza się je niemal u 5% populacji po 40 roku życia. Znacznie częściej chorują mężczyźni (około 8 razy częściej). 6-8% tętniaków aorty to tętniaki odcinka piersiowego.

Powstanie tętniaków aorty związane jest z wieloma chorobami i patologiami. Jednymi z najbardziej istotnych pod względem klinicznym są miażdżyca i nadciśnienie tętnicze. Innym, niemniej ważnym czynnikiem, jest predyspozycja genetyczna do rozwoju tętniaków. Zaobserwowano, że w odcinku brzusznym aorty występują one 11 razy częściej u potomków osób chorych.

Większość przypadków rozwijających się tętniaków aorty przebiega niestety bezobjawowo. Powiększają się średnio o 0,1 cm/rok, stwarzając olbrzymie niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia chorego, bowiem gdy ich średnica przekracza 55 mm znacząco zwiększa się ryzyko pęknięcia. W zależności od odcinka aorty, w którym dochodzi do jego pęknięcia, pacjent odczuwa bardzo silny ból, któremu może towarzyszyć duszność, szybka czynność serca, drastyczny spadek ciśnienia tętniczego. Wraz z upływem czasu może dojść do wstrząsu krwotocznego, a w jego następstwie zgonu pacjenta!

Tętniaki tętnic mózgowych

Mózg człowieka jest jednym z najbardziej energochłonnych organów. Oznacza to, ze potrzebny jest stały dopływ dużej ilości glukozy oraz tlenu. Dlatego właśnie system naczyń doprowadzających krew do mózgu jest bardzo rozbudowany. Nieszczęśliwie dla nas, tętnice te są  niezwykle delikatne. Ich ściany mogą ulec uszkodzeniu nawet w trakcie subtelnych zmian ciśnienia. Nie zmienia to jednak faktu, że ponad 50% tętniaków tętnic mózgowych spowodowanych jest wadami wrodzonymi (na przykład spowodowanymi chorobami genetycznymi).

fot. shutterstock

Tętniaki występujące w obrębie naczyń mózgowych często rozwijają się bezobjawowo. Nie mają one takiej tendencji do wzrostu jak tętniaki aorty, jednak ryzyko ich pęknięcia jest znacznie wyższe. Większe tętniaki, uciskające różne struktury mózgowia mogą doprowadzić do wystąpienia bardzo poważnych objawów. Z reguły imitują one guzy mózgu. Pacjent może odczuwać silne bóle głowy, pojawiają się mdłości i wymioty. W cięższych przypadkach dochodzić może do zaburzeń neurologicznych. W zależności od lokalizacji tętniaka mogą to być zaburzenia czucia, niedowłady, a nawet zaburzenia zachowania, takie jak napady agresji czy amnezja.  W przypadku pęknięcia tętniaka może dojść do udaru krwotocznego albo krwotoku podpajęczynówkowego. Każde z tych powikłań jest stanem zagrożenia życia dla chorego i wymaga natychmiastowej interwencji.

Jak ustrzec się przed tętniakami?

Jako, że rozwój tętniaków często wiąże się z tendencjami dziedzicznymi albo chorobami genetycznymi nasze możliwości są często ograniczone. Przede wszystkim należy prowadzić tak zwany zdrowy styl życia. Unikać palenia papierosów (ich palenie zwiększa ryzyko uszkodzenia ściany naczyń krwionośnych). Ograniczyć ilość spożywanych cukrów prostych i nasyconych kwasów tłuszczowych. Pozwoli nam to zmniejszyć ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego oraz cukrzycy. Wysokie wartości ciśnień, tak jak wspomniano wcześniej, bezpośrednio uszkadzają ściany naczyń. Z kolei duże ilości glukozy, powodują glikozylacje i glikacje białek. W ich wyniku cząsteczki monocukrów zmieniają właściwości fizyczne i chemiczne białek, co doprowadza do tak zwanych mikro i makroangiopatii (czyli de facto uszkodzenia).

Jeżeli jednak chorujemy już na jakąś chorobę przewlekłą albo wiemy o obciążeniu genetycznym należy pamiętać o przestrzeganiu zaleceń lekarskich i być pod stałą opieką poradni chirurgii naczyniowej. Lekarz będzie systematycznie zlecał podstawowe badania obrazowe, takie jak USG czy RTG, które pozwalają na uwidocznienie niektóre z najważniejszych tętnic i ocenę czy nie rozwijają się w nich tętniaki.

Leczenie tętniaków

Podstawowe znaczenie ma eliminacja czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Oznacza to zaprzestanie palenia, obniżenie wartości glukozy i normalizacje ciśnienia tętniczego. Niekiedy stosowane są również leki, takie jak beta-blokery, które zmniejszają ryzyko pęknięcia niektórych tętniaków (na przykład u chorych z zespołem Marfana). Niekiedy jednak niezbędne okazuje się leczenie chirurgiczne. Dotyczy to wszystkich tętniaków objawowych lub pękniętych. W przypadku tętniaków bezobjawowych decydujące znaczenie ma ich wielkość. I tak na przykład bezobjawowe tętniaki aorty piersiowej o średnicy większej niż 55 mm powinny być usunięte chirurgicznie. 

Reklama
(5)
Komentarze