Zaloguj
Reklama

Niewydolność serca u dzieci - patomechanizm, diagnostyka, leczenie

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1. Pediatria, Wanda Kawalec, Ryszard Grenda, Helena Ziółkowska, Wydawnictwo Lekarskie PZW, 2013

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Niewydolność serca u dzieci - patomechanizm, diagnostyka, leczenie
Fot. shutterstock
(0)

Niewydolność serca u dzieci to jedno z dużych wyzwań diagnostycznych i terapeutycznych dla kardiologów dziecięcych, neonatologów oraz pediatrów. W przypadku dorosłych diagnostyka i obraz kliniczny może w dużym stopniu ułatwiać postawienie trafnej i szybkiej diagnozy. W przypadku noworodków i małych dzieci choćby z powodu utrudnionej komunikacji diagnoza może być opóźniona a obraz kliniczny w pierwszym momencie nie musi sugerować przyczyn sercowych. 

Reklama

Kiedy serce jest niewydolne?

O niewydolności serca mówimy wtedy, kiedy rzut serca (ilość wyrzucanej krwi przez serce w ciągu jednej minuty) nie jest wystarczający, by zapewnić odpowiednie zapotrzebowanie na tlen narządom i tkankom organizmu. W sytuacji kiedy serce nie jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości krwi, pojawiają się objawy niewydolności serca. Aby zaspokoić zapotrzebowanie na krew na obwodzie dochodzi do przyspieszenia pracy serca, którego efektem jest zwiększenie rzutu serca. To właśnie przyspieszenie częstości pracy serca jest przodującym objawem niewydolnego serca. Dodatkowo w przypadku młodego organizmu pewne reakcje na czynniki zewnętrzne nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Niski opór naczyń oraz nierozwinięte w pełni receptory wiążące katecholaminy przyczyniają się do jeszcze większego przyspieszenia pracy serca. Niewydolność serca może także przebiegać z bradykardią (zbyt wolny rytm serca).

Jakie są przyczyny niewydolności serca u dzieci?

Przyczyny niewydolności serca można podzielić względem grup wiekowych. W przypadku rozwijającego się płodu, do przyczyn niewydolności serca można zaliczyć całkowity blok przedsionkowo-komorowy. Wada ta polega na zaburzeniu przekazywania impulsów z węzła zatokowo-przedsionkowego do komór, czego wynikiem jest zupełnie niezależna czynność przedsionków i komór. Komory mogą być pobudzane z innych ośrodków, które wysyłają impulsy, niemniej jednak w efekcie częstość pracy komór zazwyczaj jest zbyt wolna (bradykardia). Zbyt wolna częstość serca prowadzi do spadku rzutu serca. Uszkodzenie układu przewodzącego, który odpowiedzialny jest za generowanie impulsów i nadzorowanie pracą serca, najczęściej spowodowane jest niszczeniem tego układu przez przeciwciała produkowane przez matkę.

Przeciwciała najczęściej powstają w skutek toczącego się procesu autoimmunologicznego (twardzina układowa, toczeń układowy, reumatoidalne zapalenie stawów). Wrodzony blok serca występuje bardzo rzadko (1/25 tyś. urodzeń). Leczenie obejmuje podawanie steroidów (we wczesnej ciąży, przed 20 tygodniem), leków β-mimetycznych, które powodują przyspieszenie akcji serca, można wykonywać także plazmaferezę, czyli „oczyszczanie” osocza matki ze szkodliwych przeciwciał. Po urodzeniu się noworodka zazwyczaj wszczepia się cały układ bodźco-przewodzący. Inną przyczyną niewydolności serca rozwijającego się płodu może być krytyczne zwężenie zastawki aorty. Wada ta spowodowana jest zazwyczaj przez nieprawidłowy rozwój płatków zastawki. Ta patologia rozwojowa utrudnia wypływ krwi z lewej komory do aorty, w efekcie powodując przeciążenie lewej komory z następowym jej przerostem. Przerośnięta komora serca nie może w sposób prawidłowy spełniać swojej funkcji. W warunkach fizjologii w fazie rozkurczu następuje napełnianie komory krwią, aby następnie w fazie skurczu wypompować odpowiednią ilość krwi do aorty i kolejno do innych naczyń tętniczych, które dostarczą krew narządom na obwodzie. W przypadku przerośniętej komory faza rozkurczu nie przebiega prawidłowo, komora rozkurcza się niewystarczająco, a krew nie może odpowiednio jej napełnić. Dodatkowo zaburzona faza skurczu spowodowana przebudową mięśnia lewej komory nie transportuje wymaganej objętości krwi do aorty. Wszystkie te nieprawidłowości morfologiczne przyczyniają się do rozwoju niewydolności zastoinowej. Dodatkowo, wtórnie do niewydolności serca, mogą rozwinąć się zaburzenia rytmu. Zaburzenia rytmu serca mogą także same w sobie prowadzić do niewydolności serca. W przypadku zaburzeń rytmu dochodzi do nieefektywnych skurczów i pomimo ich dużej ilości, serce nie jest w stanie zapewnić wymaganej objętości  krwi wyrzucanej do krwioobiegu.

Okres okołoporodowy jest trudnym okresem zarówno dla noworodka jak i matki. Mały organizm musi przystosować się do nowego środowiska i wszystkie nieoczekiwane zmiany mogą być dla niego niebezpieczne. Na oddziałach noworodkowych widać jak ważne dla prawidłowego funkcjonowania jest utrzymanie odpowiedniej temperatury. Większość maluchów ma na sobie kilka warstw bawełnianych ubranek i dodatkowo są dogrzewane specjalnymi lampami. Zaburzenia termoregulacji mogą być fatalne w skutkach, gdyż serce musi dostarczyć większą ilość krwi, aby wyrównać temperaturę. Także zaburzenia metabolizmu takie jak: hipoglikemia (niskie stężenie glukozy), hiponatremia (niskie stężenie sodu), hipokalemia (niskie stężenie potasu) oraz inne zaburzenia elektrolitowe mogą prowadzić do zaburzeń pracy serca. W przypadku znacznej utraty krwi podczas porodu może dojść do zaburzenia równowagi pomiędzy ilością krwi dopływającej i odpływającej od serca (łożysko przodujące, przedwczesne oddzielanie się łożyska). Nieprawidłowości w układzie oddechowym także mogą oddziaływać na pracę serca.

fot. shutterstock

Do niewydolności serca może doprowadzić niewydolność oddechowa spowodowana zespołem aspiracji smółki, zespołem błon szklistych, przetoką tchawiczo-przełykową, odmą opłucnową czy przepukliną przeponową. Jedną z przodujących przyczyn niewydolności serca u niemowląt są przeciekowe wady serca. Objawy związane z tymi wadami mogą pojawić się w 4-8 miesiącu życia wraz z obniżeniem oporu w krążeniu płucnym. Do wad, które mogą prowadzić do niewydolności serca można zaliczyć: hipoplazję serca lewego (wada ta obejmuje zwężenie lub zarośnięcie zastawki mitralnej, różnego stopnia niedorozwój lub brak lewej komory, zwężenie lub zarośnięcie zastawki aortalnej oraz niedorozwój aorty wstępującej i łuku aorty), koarktację (zwężenie aorty w części jej łuku), VSD (ubytek przegrody międzykomorowej), ASD (ubytek przegrody międzyprzedsionkowej), atrezja aorty (zarośnięcie zastawki aorty).

Objawy oraz diagnostyka

Niewydolność serca u dzieci może mieć bardzo różny przebieg, który uzależniony jest od przyczyny. Niewydolność może być ostra lub przewlekła, z wysokim lub niskim rzutem serca, z szybką lub wolną częstością rytmu serca. Jednak do objawów, które wysuwają się na pierwszy plan należą: przyspieszenie i zwiększenie ilości oddechów, przyspieszenie akcji serca, powiększenie sylwetki serca (obserwowane w badaniach obrazowych), powiększenie wątroby oraz niekiedy śledziony. W przypadku noworodków niewydolność serca może manifestować się niechęcią do ssania, dużym wysiłkiem podczas karmienia, poceniem się oraz dużym niepokojem. Do rozpoznania stopnia niewydolności służy czterostopniowa skala Ross’a, w której I stopień charakteryzuje się niewydolnością serca bez objawów klinicznych, natomiast w IV stopniu objawy występują w spoczynku i są mocno nasilone. Diagnostyka opiera się głównie na badaniach obrazowych (RTG klatki piersiowej, ECHO serca).

Leczenie

Leczenie niewydolności serca dziecka uzależnione jest od patomechanizmu, stopnia zaawansowania oraz nasilenia objawów. Leczenie opiera się na dwóch ścieżkach terapeutycznych: farmakoterapii i chirurgii. Leczenie ma na celu jak najwcześniejsze usunięcie przyczyny niewydolności i przywrócenie fizjologicznej pracy serca. Jeśli leczenie przyczynowe jest możliwe wdraża się je w odpowiednim momencie, szczególnie ma to duże znaczenie we wrodzonych wadach serca. W przypadku ostrej niewydolności serca postępowanie jest wielokierunkowe. Obejmuje ono między innymi prawidłowe ułożenie dziecka- pod kątem 30 stopni do podłoża. Bardzo istotne jest utrzymanie prawidłowej termoregulacji, które polega na optymalnej minimalizacji strat ciepła. Ważne jest również odpowiednio dostosowane żywienie z odpowiednim doborem kalorii. Tlenoterapia jest stałym elementem leczenia, która pomaga uzyskać prawidłowe wysycenie tlenem krwi tętniczej. Farmakoterapia ukierunkowana jest na leki zwiększające kurczliwość mięśnia sercowego, poprawiając tym samym przepływ krwi z serca na obwód. W przypadku przewlekłej niewydolności serca leczenie jest podobne do farmakoterapii dorosłych. Zadaniem leków jest zmniejszenie nadmiernie pobudzonych układów kompensacyjnych, modyfikacja obciążeń serca, poprawa kurczliwości i rytmu serca.

Reklama
(0)
Komentarze