Zaloguj
Reklama

Hipokaliemia i hiperkaliemia: te terminy nie powinny być Ci obce

Hipokaliemia i hiperkaliemia: te terminy nie powinny być Ci obce
Fot. ojoimages
(0)

Potas jest substancją bardzo ważną dla ludzkiego organizmu. Nie tylko zaangażowany jest on w przewodzenie impulsów przez wiele różnych komórek, ale i stanowi on aktywator wielu różnych enzymów. W sytuacji, gdy potasu jest w organizmie zbyt dużo lub za mało, pojawiają się bardzo różnorodne zaburzenia. Jakie są objawy nadmiaru i niedoboru potasu i na czym polega leczenie zaburzeń gospodarki potasowej?

Reklama

Na gospodarkę potasową organizmu wpływ ma wiele różnych układów i narządów. Zaangażowane w kontrolę poziomu potasu we krwi są nerki, ale i nadnercza. Stężenie potasu zależne jest od różnych hormonów, między innymi od insuliny, glikokortykosteroidów oraz od aldosteronu. To, jak wiele czynników reguluje poziom potasu we krwi, doskonale tłumaczy to, dlaczego aż tak wiele może być przyczyn zaburzeń gospodarki potasowej. Podzielić problemy należące do tej grupy można zasadniczo dwojako: wyróżnia się niedobór potasu (czyli hipokaliemię, czasami określaną mianem hipopotasemii) oraz nadmiar potasu (hiperkaliemię, rzadko nazywaną hiperpotasemią).

Niedobór potasu, czyli hipokaliemia

O tym, od kiedy można mówić o niedoborze potasu, krążą różne opinie – odmienni autorzy przyjmują odrębną dolną granicę stężenia potasu we krwi. Zwykle przyjmuje się, że hipokaliemia to stężenie potasu poniżej 3,5 mmol/l, zdarza się jednak, że o niedoborze potasu mówi się już przy stężeniu tej substancji we krwi sięgającym mniej niż 3,8 mmol/l.

Przyczyny hipokaliemii

Przyczyna niedoboru potasu może być bardzo wręcz prozaiczna – zdarza się, że niedostatek tej substancji w organizmie wynika ze zbyt małej jego podaży. Taka sytuacja jest tak naprawdę jednak bardzo rzadka i spotykana ona jest przede wszystkim u osób chorujących na anoreksję czy cierpiących na niedożywienia białkowo-energetyczne. Znacznie częściej spotyka się hipokaliemię spowodowaną nadmierną utratą tej substancji z organizmu – do takiego problemu dochodzić może m.in. w przypadku nasilonych biegunek czy wymiotów.

Hipokaliemia może być spowodowana nadmierną utratą potasu drogą nerkową. Wśród problemów, które mogą do tego doprowadzić, wspomina się przede wszystkim o hiperaldosteronizmie (zarówno pierwotnym, jak i wtórnym), zespole Cushinga, zespole Barttera czy o wrodzonym przeroście nadnerczy. Niedobór potasu wynikać może również i ze stosowania (szczególnie w zbyt dużych ilościach) pewnych leków, takich jak np. diuretyki pętlowe, glikokortykosteroidy, należące do antybiotyków aminoglikozydy czy leki przeczyszczające.

Zdarza się, że niedobór potasu pojawia się z powodu wzmożonego namnażania się komórek w organizmie – taka sytuacja miewa miejsce m.in. w przypadku przede wszystkim chorób nowotworowych, takich jak np. białaczki. Jeszcze inną możliwą przyczyną hipokaliemii jest pobudzenie receptorów beta-2-adrenergicznych: ich stymulacja sprawia, że potas trafia do wnętrza komórek, przez co we krwi obserwuje się wtedy zmniejszone stężenia tej substancji. Pobudzenie wspomnianych wyżej receptorów może być spowodowane zarówno zastosowaniem leków z grupy beta-2-mimetyków, ale i przełomem tyreotoksycznym.

Objawy hipokaliemii

Dolegliwości, które pojawiają się w przypadku niedoboru potasu, wynikają przede wszystkim z dysfunkcji przesyłania impulsów w strukturach układu nerwowego. Objawy hipokaliemii obejmować mogą:

  • osłabienie mięśni szkieletowych,
  • zaparcia,
  • zaburzenia rytmu serca (zwykle w postaci częstoskurczu komorowego),
  • wielomocz,
  • niedrożność porażenną jelit,
  • parestezje.

Leczenie hipokaliemii

W leczeniu niedoboru potasu – jak można się łatwo domyślić – konieczne jest przede wszystkim dostarczenie organizmowi brakującej mu substancji. Chorym z hipokaliemią podawane są więc preparaty potasu (zwykle w postaci jego chlorku, czyli KCl), które mogą być uzupełnione podawaniem leków zmniejszających utratę potasu drogą nerek. Czasami w leczeniu hipokaliemii zastosowanie znajdują leki z grupy inhibitorów receptora aldosteronu (np. spironolakton).

Bardzo ważne jest to, aby rozważyć, czy leki, które przyjmuje pacjent, mogą wpływać na obniżenie potasu we krwi – w sytuacji, gdyby rzeczywiście istniała taka możliwość, zaleca się pacjentowi odstawić tego rodzaju preparaty.

Nadmiar potasu, czyli hiperkaliemia

Problemem odwrotnym do opisanego wcześniej jest hiperkaliemia, czyli nadmiar potasu. Stwierdza się ją wtedy, gdy poziom potasu we krwi przekracza 5,5 mmol/l. Wyróżnia się trzy stopnie hiperkaliemii:

  • łagodną: poziom potasu 5,6-6,5 mmol/l,
  • umiarkowaną: poziom potasu 6,6-7,5 mmol/l,
  • ciężką: poziom potasu powyżej 7,5 mmol/l.

Przyczyny hiperkaliemii

Ogólnie można powiedzieć, że przyczyny nadmiaru potasu są odwrotne do przyczyn niedoboru tej substancji. Hiperkaliemia wynikać może ze zbyt dużej podaży potasu do organizmu – tak, choć rzadko, dziać się może m.in. u osób zażywających suplementy potasu. Ryzyko takiego podłoża nadmiaru potasu jest szczególnie duże wtedy, gdy pacjent – wraz z suplementacją potasu – stosuje również jakieś leki, które mają tendencję do doprowadzania do zwiększonego stężenia potasu we krwi. Jako przykłady takich preparatów można podać beta-blokery, ale i leki z grupy ACEI, ARB oraz blokerów receptora aldosteronu, niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz heparynę.

Przyczyną hiperkaliemii mogą być zaburzenia hormonalne – pojawiać się ona może w przypadku niedoboru insuliny, ale i przy niedoczynności kory nadnerczy czy niedoborze aldosteronu. Hiperkaliemia może wynikać z niedostatecznego usuwania potasu z organizmu – zdarza się, że jest ona spowodowana niewydolnością nerek.

fot. panthermedia

Jeszcze inną grupą problemów, które mogą przebiegać z nadmiarem potasu we krwi, są stany, w których dochodzi do zwiększonego uwalniania tej substancji z komórek. Tak może dziać się w przebiegu rabdomiolizy (czyli rozpadu znacznej ilości komórek mięśniowych), w przypadku zespołu lizy nowotworu czy przy hipertermii złośliwej.

Piśmiennictwo
Reklama
(0)
Komentarze